2 maart 2023 · Marcel Krassenburg · community
Hoe verder met het Gegevenswoordenboek in 2023
Vorig jaar publiceerden we ons eindverslag van het onderzoek naar het Gemeentelijk Gegevenswoordenboeken en hebben dit toegelicht in blogs over doel, context en basis en het gegevensmodel ervan. We hebben eind 2022 ook een bemoedigende proef gedaan met een Voorzieningenregister voor regels.overheid.nl en deze maand nog diverse kleine toetsen uitgevoerd.
Momenteel werken we aan de praktische invulling van het Gegevenswoordenboek: wat moet het doen en hoe kunnen we het realiseren? Dat kan het beste door een prototype te maken, waarmee de werking en de potentie van het concept beter zichtbaar wordt. Het plan daarvoor bespreken we momenteel met belanghebbenden.
Aanbevelingen
Ter herinnering nog even de drie aanbevelingen uit ons eindverslag:
- Maak een gezamenlijk gegevenswoordenboek als een basisregistratie
- Harmoniseer al de verschillende gegevensstructuren
- Regel de governance, het beheer en vooral de communicatie
Uitwerking
Gegevenswoordenboek als tool
Voor de eerste aanbeveling willen we dus nu de stap zetten om een werkend prototype te maken van het 'Gegevenswoordenboek als tool'. En dat bij voorkeur op grond van de laatste inzichten, tendensen en oplossingsrichtingen, zoals Open overheid, nieuwe dienstverleningsconcepten, Common Ground, herijking NORA/GEMMA, Open Source, Data bij de bron, API-strategie, Linked data, NL Design System, etc.
Gegevenswoordenboek als concept
De tweede houdt in dat we het 'Gegevenswoordenboek als concept' met het prototype inzichtelijk maken, door het uitgebreider langs de belangrijke huidige gegevensstructuren en standaards te leggen. Er lopen immers heel wat interessante en leerzame trajecten die structuur willen brengen in begrippen, ontologieën en informatiemodellen:
- 'Nederlandse standaard voor het beschrijven van begrippen' (in wording, PLDN)
Werkt aan een standaard voor het beschrijven van begrippencatalogi. Brede deskundigheid uit veel verschillende organisaties. - MIM - Metamodel Informatie Modellering
Model om conceptuele en logisch informatiemodellen te beschrijven en uitwerking ervan in een aantal modelleertalen. Geen begrippenkader. - RDF/SKOS
RDF is een vastgestelde standaard voor de overheid voor het uitwisselen van gegevens als ‘RDF-Triples’ op het web. Het is een metamodel om relaties vast te leggen tussen ‘concepten’.
SKOS maakt de relaties tussen begrippen inzichtelijk voor het vergelijken en interpreteren van data uit verschillende systemen. - Stelselcatalogus
Overzicht van basis- en overige registraties. 'Clusterbegrippen' om gegevens uit verschillende registraties met elkaar te verbinden en te vergelijken op basis van semantische relaties. Een 'Stelselplaat' om de essentie van de begrippen te tonen. - TOOI - Thesaurus en Ontologie Overheidsinformatie - Waardelijsten
Een semantisch model van algemene kennis over overheidsinformatie en overheidsorganisaties. Het beschrijft informatieobjecten, (overheids-)organisaties en hun onderlinge relaties en kent definieert begrippen voor bijvoorbeeld overheidsthema's, rechtsgebieden en organisatiecategorieën. Al deze kennis is vastgelegd als linked data in RDF. - GGM - Gemeentelijk GegevensModel - Gemeente Delft
Een logisch gegevensmodel met daarin vertegenwoordigd alle beleidsterreinen van de gemeente. Onder andere wordt het GGM gebruikt als centraal datamodel in het datawarehouse. De beleidsterreinen zijn afgeleid van de IV3-taakvelden.
Daarnaast willen we een verdere praktische uitwerking maken van onze al lopende toetsen aan:
Door deze analyses komen mappingen tussen de genoemde structuren in beeld. Begrippen, termen, relaties, objecttypen en attributen uit deze structuren vormen dan de eerste vulling van het Gegevenswoordenboek. Zo krijgen we een beeld welke overlap er is en ook welke hiaten er zijn in de huidige wereld van begrippenkaders, ontologieën en informatiemodellen. Zo kunnen we actief werken aan verdere harmonisatie van het gegevenslandschap.
Governance, beheer, communicatie
Voor een passende governance, beheer en communicatie is een ontwerp nodig, dat parallel aan het prototypetraject verkend kan worden. Dat geeft inzicht hoe het totale 'ecosysteem voor software-ontwikkeling voor de overheid' er uit kan zien. Ofwel: hoe ontwerp, bouw, implementeer, gebruik en beheer je de definitieve versies van een Gegevenswoordenboek voor de overheid.
De blog 'Architectuur als raamwerk' van 30-12-2022 op LinkedIn geeft ideeën en een denkrichting over zo'n ecosysteem.
Belangstelling?
Wil je meedoen aan de uitwerking, reageer dan hier of via marcel@ccoverheid.nl of hein@corstens.nl