Open source als motor van samenwerking

De manier waarop gemeenten omgaan met digitalisering staat onder druk. Maatschappelijke opgaven worden complexer, dienstverlening moet persoonlijker én consistenter worden en technologische ontwikkelingen gaan sneller dan ooit. Gemeenten kunnen deze uitdagingen niet langer individueel oplossen. De behoefte aan hergebruik van oplossingen, gedeeld eigenaarschap en gezamenlijke innovatie wordt steeds groter. Daarom heeft de Board van Common Ground uitgesproken dat het tijd is voor duidelijkheid: open source is het uitgangspunt. Alleen wanneer er zwaarwegende redenen zijn, kan daarvan worden afgeweken.

Open source is geen technische voorkeur, maar een werkvorm die past bij een moderne publieke sector. Het biedt de mogelijkheid om software te ontwikkelen die uitlegbaar is, die gedeeld kan worden en die niet vastzit aan de beperkingen van lokale varianten of individuele leveranciers. Daarbij staat samenwerken en hergebruiken centraal. Door componenten met elkaar te delen en gezamenlijk te beheren, ontstaat een digitale basis die schaalbaar, toekomstbestendig en financieel beter beheersbaar is. Het voorkomt dat gemeenten telkens opnieuw investeren in vergelijkbare functionaliteit en het versterkt de publieke regie op essentiële digitale voorzieningen.

Om die reden heeft de Common Ground Board besloten om een steviger standpunt in te nemen rondom open source. Het eerdere principe van “open, tenzij” bood onvoldoende houvast en werd in de praktijk te vaak geïnterpreteerd als een vrijblijvend implementatieprincipe. Open source, en dus publieke beschikbaarheid, moet het uitgangspunt zijn voor software die met publiek geld wordt ontwikkeld. Niet als technische voorkeur, maar als randvoorwaarde voor samenwerken, hergebruik en publieke regie. Tegelijk vraagt deze koers om zorgvuldige toepassing, met ruimte voor gemotiveerde uitzonderingen en hybride oplossingen waar dat nodig en passend is.

Deze stellingname vraagt om een helder en gedeeld begrip van wat open source werken daadwerkelijk inhoudt. Open werken betekent meer dan toegang tot broncode: het vraagt om volledige documentatie, open ontwikkelprocessen, duidelijke licenties én actieve communities waarin gemeenten en leveranciers samenwerken aan kwaliteit en continuïteit. Het is een cultuur van bijdragen, leren en verbeteren. Een publiek ecosysteem gebaseerd op permanent bèta.

Van koers naar praktijk: nu is het aan jou 
Met het aanscherpen van het open source-standpunt rondom Common Ground is de eerste stap gezet. Maar de beweging krijgt pas echt vaart als gemeenten er lokaal op gaan sturen. Dat betekent dat het nu aan gemeenten is om deze koers te vertalen naar hun dagelijkse keuzes. Bij elk project. Bij elke inkoop. Bij elke nieuwe voorziening.

Je hoeft dat niet alleen te doen. Het programma Common Ground ondersteunt gemeenten actief bij deze transitie. Met handreikingen, richtlijnen, communities en praktische ondersteuning helpen we om open source niet alleen te gebruiken, maar er ook structureel aan bij te dragen. Gericht op vragen die je als gemeente stelt bij het inkopen of (laten) bouwen van software die binnen de Common Ground-visie past. Wil je sparren over wat dit voor jouw gemeente betekent? Of heb je vragen over hoe je hiermee aan de slag gaat? Laat het ons weten!

Meer weten over de Common Ground Architectuur? Kijk dan eens op deze pagina.