Ontwikkelagenda API standaarden: duivels dilemma tussen snelheid en zorgvuldigheid

De Omgevingswet, energietransitie, schuldenbemiddeling: het is slechts een kleine greep uit de maatschappelijke opgaven die kunnen leiden tot de vraag naar API-standaarden. Het goede nieuws: Op vele plaatsen worden al API’s ontwikkeld. Het slechte nieuws: Zonder overzicht en coördinatie hiervan missen we kansen op hergebruik en ontstaat een versnippering van tijd en geld.

Hoe zorgen we nu voor overzicht en inzicht in wat er allemaal gebouwd wordt? Eerder is gesproken over een zogenaamde ‘Ontwikkelagenda API standaarden’. Wat is dat? Hoe maken we die? Wat is ervoor nodig? Aan het woord: Lia de Zoete, Coordinator Kenniscentrum Standaarden van VNG Realisatie.

Wat is een ontwikkelagenda API standaarden precies?
De Zoete: ‘Een ontwikkelagenda API standaarden is in de kern niets anders dan een routekaart die inzicht heeft waar we aan werken in de vervanging van StUF standaarden en vervangen door standaard API-specificaties. Welke standaarden bieden we al en welke nog niet? En, minstens zo belangrijk, hóe gaat dat pad van standaardiseren en welke criteria spelen daarbij een rol? En met ‘we’ bedoel ik niet alleen gemeenten, maar juist ook marktpartijen, andere overheden en VNG Realisatie.'

Waarom is die agenda zo belangrijk?
De Zoete: ‘Er wordt op heel veel plekken aan API-specificaties gewerkt. Om nu te voorkomen dat we straks 3000 of meer verschillende API’s hebben, is het handig om voor de databronnen die veel bevraagd en gebruikt worden, standaarden aan te bieden. Als je bijvoorbeeld als gemeente gaat wisselen van leverancier, dan zijn op grond van deze standaard specificaties koppelingen met gegevensbronnen eenvoudig uit en weer in te ‘prikken’. Vergelijk de aansluiting van je telefoon, hoe fijn zou het zijn als elk device een koppeling conform dezelfde specificatie zou hebben.'

Wie maakt deze agenda?
De Zoete: ‘Er is een community van gemeenten in oprichting die samen die agenda maakt. Samen voeren zij het gesprek waar wanneer aan gewerkt wordt. En door wie. Als je weet dat een specifieke gemeente met een bepaalde API specificatie bezig is, kun je je daarbij aansluiten om dat later makkelijk te hergebruiken. En andersom, als je als gemeente een API ontwikkelt en je denkt dat andere gemeenten deze API ook kunnen gebruiken, geeft dat duidelijkheid hoe je deze API tot standaard kan laten vaststellen. De community API-standaarden voert regie, het kenniscentrum standaarden van VNG Realisatie faciliteert. Uiteraard speelt ook de markt een belangrijke rol, die we momenteel verder vormgeven.'

Hoe krijg je zo’n agenda werkend?
De Zoete: ‘Dat zijn we nog aan het vormen, want daar zit een aantal dilemma’s in. Die dilemma’s kwamen in het fieldlab mooi naar boven. Denk bijvoorbeeld aan de manier en snelheid van ontwikkelen: met de huidige manier van ontwikkelen ontstaat al heel snel een prototype API waarmee een bepaalde gegevensset wordt ontsloten. Die gegevensset wordt in de tijd uitgebreid, echter men wil ook de API zo snel als mogelijk tot standaard laten vaststellen. Dat wringt met de kenmerken van een standaard, want die is juist stabiel en moet continuïteit bieden. En dan heb ik het nog niet over de verschillende typen API’s die wellicht gebaad zijn bij een andere set van criteria.'

'Een ander dilemma is de spanning tussen top-down en bottom up ontwikkelen. Onder top-down ontwikkelingen verstaan we nieuwe wettelijke regelingen die leiden tot nieuwe gegevensuitwisselingen en dus API-specificaties. Onder bottom-up verstaan we alle initiatieven die bij gemeenten ontstaan waar we niet graag een rem op zetten. Beide bewegingen willen we ondersteunen in deze agenda. Inclusief het uitfaseren van de oudere standaarden vraagt dat een zorgvuldig adoptieproces om de kwaliteit van alle specificaties te waarborgen.’

Wat staat er zowel in de ontwikkelagenda?
De Zoete: ‘Even wat voorbeelden:

• De ‘zaakgericht werken API standaarden’ van afgelopen jaar worden op verzoek van het College van Dienstverleningszaken naar “verplicht” gebracht
• Er komen standaard koppelvlak specificaties voor de omgevingswet
• Uiteraard de Haal Centraal API-specificaties voor onder meer de BRP. Deze specificaties gaan binnenkort het vaststellingsproces in.
• Een aantal API-specificaties voor Wet Open Overheid  (Bijvoorbeeld Open Raadsinformatie). Hierin wordt samen gewerkt met provincies en waterschappen.
• Een aantal API-specificaties voor het sociaal domein. Op het gebied van werk en inkomen ontstaan ketenbrede API-standaarden
• Naast domeinspecifieke API-specificaties, werken we aan meer generieke standaarden zoals Logging en Verwerkingen, en Notificeren. Dit laatste in projectvorm vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken samen met diverse andere overheidspartijen.
• Kijk voor een volledig overzicht voor de ontwikkelagenda op GEMMAonline.

Dus de agenda is niet alleen voor gemeenten?
De Zoete: ‘Nee. We werken aan specifiek gemeentelijke standaarden, maar óok aan landelijke standaarden. Daarvoor hebben we wel een helder standaardisatieproces nodig met de verschillende gremia en een verdomd goede communicatie naar alle doelgroepen. Vooral geen techneutentaal.’

In juni is er weer een fieldlab, wat gaan jullie doen?
De Zoete: ‘We gaan met de community API-standaarden daar een volgende stap zetten met het project Notificaties en we gaan het raamwerk voor standaarden en het bijbehorende standaardisatieproces verder promoten.’