Gegevenswoordenboek meets FDS, Begrippenkader, GGM en Digitale Overheid

Afgelopen week hebben we de positie van het Gegevenswoordenboek in het 'ecosysteem van software-ontwikkeling van de overheid' verder verkend. Bij een aantal dominante ontwikkelingen moet het Gw immers aansluiten en van nut zijn. Deze zijn of komen in consultatie en we keken daarom naar het Federatief Data Stelsel (FDS), het 'Begrippenkader Nederlandse standaard voor het beschrijven van begrippen' en het Gemeentelijk GegevensModel (GGM).

Ook volgden we het interessante debat over de digitalisering bij de overheid op LinkedIn en iBestuur over de Digitale Overheid (herprogrammeerdeoverheid, Ron Rozendaal , WimFred Grashoff , Vincent Hoek).

1. FDS

Het Federatief Data Stelsel is een belangrijke concept en project binnen de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS). Het concept is beschreven op NORA en kent een basisplaat:

FDS hanteert een brede definitie voor data:
Elke digitale weergave van handelingen, feiten of informatie en elke compilatie van dergelijke handelingen, feiten of informatie, ook in de vorm van geluidsopnames of visuele of audiovisuele opnames.

Waardemodel

We denken dat de waarde van het FDS is om voorwaarden te scheppen om datavraag en -aanbod bij elkaar te brengen en om zich te richten op metadata. De databronnen zelf blijven de 'federatieve verantwoordelijkheid'.

Functietriade

Ook herkennen we er een functietriade in, met de sturende laag en de primaire functies.

Functies van FDS

In de ondersteunende laag zou je de databronnen zelf en de toegang ertoe kunnen zien.

Componenten

Tot slot hebben de componenten van het Gw-concept een plaats in het componentenmodel van het FDS. De term 'component' is prettig als schakel tussen een nog abstract functiemodel (dat wel goed de focus houdt op gewenste functie) en de uiteindelijke concrete vormen, de 'bouwstenen', waar de software-ontwikkelaars mee aan de slag zijn. Handig voor de communicatie tussen betrokkenen.

FDS gebruikt nu de term 'stelselmechanisme' voor componenten. Dat lijkt op het interessante concept van MIM's (Minimal Interoperable Mechanisms) dat Vlaanderen gebruikt. Zelf gebruiken we liever de term 'raamwerkcomponent'. De component is dan nog denkbeeldig en de drager van de (bijvoorbeeld in MIM genoemde) capabilities en requirements. Mechanisme is dan al te veel de vorm, de bouwsteen.
(later hierover meer in een blog over 'componenten en bouwstenen')

Gegevenswoordenboek als pijler

Onze conclusie is dat een belangrijke component van het FDS iets van een 'Gegevenswoordenboek' is. De Begrippenkaderstandaard, de editor in wording daarvoor en het Gegevenswoordenboek hebben veel overeenkomsten en we zijn daarover in gesprek met FDS.

2. Begrippenkaderstandaard

Het FDS én het Gw hebben ook een sterke relatie met de ontwikkeling van de begrippenkaderstandaard, die binnenkort wel in consultatie zal gaan. De huidige draft-versie (6 oktober) lijkt al grotendeels afgerond. Het is zorgvuldig geschreven en geeft een goede basis om begrippen uniformer te beschrijven. Bij Geonovum zien we al een 'Nederlands profiel voor stelselcatalogi' (skosmos format). Er zijn nuanceverschillen met het Gw en dat maakt het waardevol om over en weer de definities aan te scherper.

We hebben een eerste vergelijking gemaakt tussen ons gegevensmodel voor de ontologie-database en de begrippenkaderstandaard. Als impressie hierbij een overzicht van de termen en relaties in beide omgevingen.

Termen

Relaties

CC is van CCoverheid, de 'als met een CC-tje' delende overheid, maar staat ook voor Creative Commons en Common Content. Bedenken, maken, delen.
De R-codes gebruiken we voor interne communicatie. We hebben nu 10 soorten min of meer universele relaties onderkend, met subniveaus. Er zijn ook inverse (impliciete) relaties die afleidbaar zijn. Nog volop in onderzoek.

Waarnemingen

Hierbij enkele eerste waarnemingen (geen oordelen):

• In BK ligt het accent op 'begrip', in CC op 'term'
• De taalbinding in BK (en in het algemeen) bevat veel verschillende namespaces (dct,rdf,rdfs,skos,isothes,foaf,sh)
• BK spreekt over voorkeurstermen, CC over termen.
• CC kent geen prefLabel, wel drie attributensoorten: 'term_name', 'term_label' en term_name_coding
• CC gebruikt een prefix in een naam van een term (term_)
• BK heeft 3 use cases: Begrippenlijst, Taxonomie, Thesaurus. CC ondersteunt vanuit een ontologie deze cases en richt zich tevens op ondersteuning voor catalogi, gegevensmodellen, API's, CRUD-functionaliteit en documentatie.

We werken verder aan de vergelijking en we beschouwen het Begrippenkader als een van de belangrijke schema's in het Gw.

3. Gemeentelijk GegevensModel (GGM)

We hebben eerder een reactie gegeven op de consultatie, die per 15 oktober is gesloten. We zijn erg benieuwd of het behulpzaam is en of de Expertgroep er iets mee doet. Zie ook PDF Wasstraat Harmonisator.

4. Digitalisering bij de overheid

• Aanleiding was het manifest herprogrammeerdeoverheid van Alexander Klöpping e.a.
• Daarop een reactie van Ron Roozendaal (Plaatsvervangend Directeur Generaal Digitalisering en Directeur Digitale Samenleving - MinBZK).
• Parallel stond op iBestuur een drieluik 'ICT-projecten bestaan niet' van WimFred Grashoff (Projectmanager Digitalisering en Ontsluiting Omgevingsplan - VNG), dat een prachtig passend antwoord was.
• Ook Vincent Hoek (Enterprise Architect bij Rijksorganisatie voor Ontwikkeling, Digitalisering en Innovatie) gaf aanvullende inzichten over de vergelijking met X-road van Estland.
• In een reactie benadrukte CeesJan Mol het belang om het geheel als een platform te benaderen i.p.v. 'point solutions'

Al met al inspirerend om zo na te denken hoe het Gegevenswoordenboek in het grotere geheel past: het ecosysteem voor software-ontwikkeling (de 'ontwikkelstraat') en het bijpassende platform (een plaats voor samenwerking en uitwisseling van data, applicaties, modellen, methoden).

Ecosysteem

Ons wensenlijstje voor het ecosysteem bevat de volgende componenten:

• Een samenwerkplatform voor de betreffende doelgroepen

• Uiteraard een Gegevenswoordenboek (met definities, gegevensmodellen, schema's) en Gw-SDK (met API's en softwarebouwstenen)
• Een Open Source SoftwareStore met Softwarecatalogus
• Een master-data set van basisgegevens voor samenwerken, met persoonlijke en bedrijfskluis

• Een WieEnWat-gids want er is nauwelijks overzicht wie nu waar mee bezig is. Baseer deze op het Actor-model (organisatie-functie-persoon) waardoor ook de verantwoordelijkheden en rechten zichtbaar worden.

• Een Projectenboek, met maandelijkse voortgang om de dynamiek vast te houden

Zo kunnen we aan de slag!