Estland als inspiratiebron; NLX randvoorwaarde voor Nederlandse ‘digitale snelweg’

Eind juni werd in Utrecht een workshop gehouden waarin NLX (NL X-road) centraal stond, een volgende stap op weg naar een gezamenlijke (gemeentelijke) digitale infrastructuur. NLX past in het plaatje van Common Ground, waarin samen werken, organiseren en delen het mantra is.
Door Frits de Jong
Een van de pijlers van Common Ground (zie: kader) is het gezamenlijk bouwen, aanbieden en gebruiken van decentrale voorzieningen. Dat werkt alleen als aan een aantal randvoorwaarden is voldaan. Zo moet er een deugdelijke infrastructuur staan. In dat kader wordt er goed gekeken naar Estland, voor velen hét voorbeeld van een digitaal gestuurde maatschappij. In het Baltische land kennen ze de X-Road, een ‘digitale snelweg’, waarbij open standaarden en ‘basisregistraties’ centraal staan. Geïnspireerd op de X-Road wordt binnen de Common Ground gewerkt aan NLX, waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van open source software en API’s en de Agile-methode leidend is. Dat laatste heeft als voordeel dat er snel meters worden gemaakt.
Eelco Hotting is een van de initiatiefnemers van NLX en hij is blij met de opkomst voor de workshop en met de reacties op de toepassing. “Er zijn nog geen echte gebruikers van NLX en dit is een goede manier om input van potentiële gebruikers te krijgen”, aldus Hotting, die de kans van slagen groot acht. Volgens hem is de Agile-methode daar debet aan. “We beginnen klein en gaan alleen door op de dingen die gebruikers nodig hebben.” Beren op de weg ziet Hotting vooralsnog niet. “Technisch is dit allemaal prima te doen. De uitdaging zit straks met name in de transitie, de governance. Leveranciers die hierop aansluiten denken ook na over wat dit betekent voor verdienmodellen en dat is niet van de een op de andere dag geregeld.”

Centric is een van de leveranciers die aanwezig is. Arjan van Bart en Rob Boxman zijn architect bij de softwareleverancier. Van Bart is verrast over de mogelijkheden van NLX (“Ik vind het een goede ontwikkeling en zie technologisch zeker mogelijkheden om hiermee aan de slag te gaan), maar hij moet nog wel aftasten in hoeverre het past in het gemeentelijk infrastructureel landschap. Ook Rob Boxman is positief. “Met name dat gemeenten nu zelf (gaan) nadenken hoe zij het willen hebben en willen doen. Dat is al een behoorlijke stap. Het is ook niet meer van deze tijd om een groot aantal gegevensknooppunten te hebben draaien. Dat vraagt onderhoud en daarmee geld. Het is goed om te zoeken naar een gezamenlijke oplossing. Boxman ziet niet echt hobbels op de weg, maar heeft wel een aandachtspunt: het meekrijgen van eindgebruikers en afdelingen. “Ik heb van dichtbij een groot aantal implementatietrajecten gevolgd, ook bij gemeenten. Vaak gaat het om een andere manier van werken en als je echt de manier van werken op de afdelingen gaat veranderen, dan moet je wel met een aantal sterke argumenten aankomen om die mensen ook mee te krijgen.”
Arjan van Bart benadrukt met name het aspect van samenwerken. Een ontwikkeling die volgens hem noodzakelijk is. “Dit soort dingen móet je wel samen doen. Als je het niet samen doet, heeft het weinig kans van slagen. Dat is voor veel organisaties wel nieuw, net als het Agile of in co-creatie werken. Wat mij betreft zijn het allemaal trends waar we veel mee kunnen. Dat er dan op sommige vlakken nog organisatorische wijzigingen doorgevoerd moeten worden, dat hoort er bij.”

Standaardisatie
Ook ondernemer/systeemontwerper Marcel Krassenburg vindt het een goed idee om kennis en kunde bij elkaar te zetten om zo gemeenschappelijk zaken op te pakken. “Het is natuurlijk altijd de vraag hoe iets in de praktijk uitpakt. Dat geldt ook voor Common Ground en de NLX, maar wat mij betreft zijn er goede basisvoorwaarden. Zo wordt er uitgegaan van eigentijdse technische ontwikkelingen, zoals API’s. Ook de manier hoe het aangepakt wordt is positief. Betrek de ontwikkelaars er in een zo vroeg mogelijk stadium bij.” Welke zaken zijn voor Krassenburg per se noodzakelijk bij de ontwikkeling van Common Ground en NLX? “Standaardisatie is een belangrijk punt. Je moet je informatiemodellen gestandaardiseerd hebben, anders werkt het niet. Een ander belangrijk punt is het aanhaken van voldoende leveranciers. Eelco Hotting gaf het al aan: voor een flink aantal leveranciers betekent deze manier van werken het hebben van andere businessmodellen. Daarnaast zijn het niet alleen meer de ‘grote jongens’ die aan kunnen schuiven. Het kan ook gaan om ontwikkelaars die vanaf een zolderkamer iets aardigs maken. Over het algemeen hanteren die heel andere tarieven dan een bedrijf dat het moet hebben van een uurtarief om in leven te blijven. Wat mij betreft is dat ook de grootste uitdaging: hoe krijg je de markt zover dat zij open source toepassingen ontwikkelen en hoe zorg je ervoor dat al die open bouwstenen op elkaar aansluiten? Dat weet je pas als je ergens begint en alleen daarom al is NLX een goede ontwikkeling.”

Lucien Kleintjens is directeur van Metaobjects Benelux en is in algemene zin enthousiast over technologische vernieuwingen en initiatieven, maar heeft nog wel behoorlijk wat vragen. Bijvoorbeeld over NLX. “Hoe zorgen we dat bepaalde zaken gekoppeld blijven met individuele gemeenten? Hoe passen we het nieuwe platform in de bestaande infrastructuur?” Kleintjes is een voorstander van de aanpak waarbij gekozen is voor het maken van kleine stappen. “Begin klein en zie van daaruit waar je komt. Het voordeel is dat je gelijk ook resultaat hebt. Als je de brokjes maar klein genoeg maakt, dan kun je ook snel meters maken. Voor gemeenten hoop ik dat het betekent dat zij meer functionaliteit en nieuwe diensten kunnen aanbieden aan hun medewerkers en hun burgers. De wereld verandert snel en over het algemeen hobbelen gemeenten en andere overheden daar toch redelijk langzaam achteraan. Het idee dat je op dit NLX-platform snel nieuwe diensten kunt aanbieden waar leveranciers en gemeenten gebruik van kunnen maken: dat is pure winst!”

Wat is Common Ground?
Common Ground vult Samen Organiseren in vanuit een informatiekundig perspectief. Common Ground staat voor een moderne, Agile-manier van ICT-systemen ontwerpen, bouwen en beheren. Met Common Ground kunnen gemeenten hun dienstverlening en bedrijfsvoering ingrijpend vernieuwen vanuit de basis: de gegevenslaag. Common Ground is een initiatief van twee gemeentelijke koepelverenigingen voor I&A-professionals: IMG 100.000+ en VIAG.
Met Common Ground wordt een grote stap gezet in de richting van een open, transparante overheid waarbinnen, met inachtneming van de privacyregels, gegevens sneller en veiliger kunnen worden uitgewisseld. Intern en extern.