Doe mee met Demodam: de Common Ground showcase website

*** UPDATE 19-8-2021: Goed nieuws! Demodam heeft één van de twintig innovatiesubsidies bemachtigd van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Dit betekent dat we in 2021 en 2022 nóg drie Demodam hackathons zullen organiseren. Zie Demodam.org voor de laatste informatie en haak aan! ***

Demodam is een fictieve gemeentewebsite die laat zien welke herbruikbare open source producten en diensten er beschikbaar zijn voor gemeenten. Op Demodam.nl kun je straks zien welke Common Ground componenten (bouwstenen) achter die diensten al klaar zijn en hoe ze met elkaar samenwerken. Gemeenten kunnen vervolgens besluiten om zo’n dienst, bijvoorbeeld een applicatie voor online geboorteaangifte, ook in te zetten voor hun inwoners. Ook is het mogelijk om verder te bouwen bovenop wat al beschikbaar is door zowel leveranciers als gemeenten.

Demodam zetten we op als publiek-private samenwerking, aangezwengeld door Dimpact, Wigo4it, de Foundation for Public Code en een steeds groter wordend ecosysteem van leveranciers en overheden. Demodam is de opvolger van de fictieve gemeente Zuid-Drecht.nl van Conduction. In dit artikel lees je het hoe en waarom van Demodam en nodigen we je uit voor de eerste Demodam hackathon van 5-9 juli.

Wat zijn de uitdagingen voor Common Ground? En hoe kan Demodam daarbij helpen?

Demodam is dus bedoeld voor de ontwikkeling van Common Ground. VNG-Realisatie heeft uitstekend werk gedaan bij het neerzetten van de informatiekundige visie en het overtuigen van de nut en noodzaak hiervoor. Nu deze visie in rap tempo werkelijkheid wordt, ontstaan er logischerwijs nieuwe uitdagingen. Die zijn soms behoorlijk fundamenteel, maar het goede nieuws is dat Demodam kan helpen bij elk van deze uitdagingen. Ik schets deze lijst overigens op persoonlijke titel.
Ten eerste worden componenten tot nu toe nog vooral in isolatie ontwikkeld. De kans bestaat dat wanneer de componenten naar productie gaan, het toch blijkt dat ze niet zo goed samenwerken als men eerst dacht.
Daarnaast wordt de integratie laag (NLX) vooralsnog beschouwd als een pilot project, ondanks dat een jaar geleden al aangegeven werd dat de code productiegereed is. NLX vormt zelfstandig de integratielaag (laag 3) van het Common Ground vijf lagen model: zonder laag 3 geen Common Ground, in mijn optiek. Gezien er momenteel geen alternatief wordt overwogen voor NLX die de integratielaag zou kunnen vormen, ligt het voor de hand om zo snel mogelijk alles gereed te maken om NLX naar productie te brengen. Merk op dat Demodam hier een belangrijke rol in kan spelen: in deze omgeving wordt immers voor het eerst data uitgewisseld tussen een breed scala aan componenten. Hierbij zijn we overigens in overleg om landelijke API’s zoals de BAG op Demodam te ontsluiten via NLX, zodat we ook hier ervaring mee op kunnen doen.
Het derde punt is dat de kwaliteit van de apps nog aardig verschilt. Het niveau van gebruiksvriendelijkheid van apps, om maar eens iets te noemen, verschilt nogal tussen de bouwteams. Dit staat herbruikbaarheid van apps in de weg: om de app store visie van uitwisselbaarheid van apps mogelijk te maken, moet je immers blind kunnen vertrouwen op de kwaliteit van wat anderen in het ecosysteem hebben gemaakt.
Het vierde punt is dat het overzicht over welke apps en componenten nu beschikbaar zijn nog niet zo duidelijk is, met als gevolg dat het lastig is om in te schatten wat er al bestaat en wat er nog nodig is binnen Common Ground. Soms levert dat zelfs situaties waarbij reeds bestaande functionaliteit opnieuw gebouwd wordt.
Ten vijfde is er momenteel nog geen goede oplossing voor laag 5, de presentatielaag. In mijn optiek bestaat die laag uit NL Design System, dat helaas nog niet productiegereed is. Daarom werken we samen met NL Design System als los track in de hackathons.
Als punt zes merk ik op dat Common Ground nog wel wat verbetering kan gebruiken als het aankomt op de governance. Momenteel is er een veelheid aan applicaties die door een veelheid aan ad-hoc allianties wordt onderhouden, met de VNG die de API standaarden tussen componenten vaststelt. Een goede governance van de kern van het platform (zie hierover later in dit artikel meer) is er niet. Dit punt is te groot om hier uit te werken, maar ik zou graag zien dat hier op korte termijn verandering in komt. Partijen zoals Dimpact en andere gemeentelijke samenwerkingsverbanden moeten wel op een stabiele basis kunnen bouwen tenslotte.
En als laatste uitdaging noem ik dat er nieuwe businessmodellen voor leveranciers van componenten ontstaan. Common Ground bevordert gelijktijdig het overstappen van een licentiemodel naar een open source model én van een silo architectuur naar een component- en cloud gebaseerde architectuur. Dit is voor leveranciers voor componenten minstens zo disruptief als voor de overheid. Door samen te werken in Demodam hoop ik dat sneller duidelijk wordt wie welke rol in het nieuwe ecosysteem zal pakken.
Voor deze uitdagingen geldt dat we ons niet kunnen permitteren om ze te laten liggen. Bij elk van het bovenstaande punten kan Demodam helpen om het ofwel direct aan te pakken, ofwel het sneller en scherper duidelijk te maken zodat anderen in het ecosysteem het beter op kunnen pakken. Overigens zie ik als relatieve nieuwkomer bij Common Ground vast belangrijke zaken over het hoofd, dus ik zie graag aanvullingen in de comments van dit blog.

Waarom Demodam?

Demodam is om meerdere redenen nuttig. Ten eerste is Demodam zoals gezegd een showcase: we willen laten zien van wat er beschikbaar is. Dat helpt gemeenten om een indruk te krijgen van hoe de digitale diensten werken vanuit het perspectief van zowel burger als ambtenaar. Het maakt tastbaar wat je met Common Ground kunt.
Daarnaast biedt Demodam een omgeving voor samenwerken. Overheden en hun leveranciers kunnen elkaar makkelijker vinden. Het helpt ons om onze werkwijzen op elkaar af te stemmen en het maakt het makkelijker om componenten met elkaar te laten samenwerken. Hierbij wordt je even niet gehinderd door legacy systemen en ontwikkelagenda’s van gemeenten, zodat je makkelijker proof of concepts kunt maken. We werken hierbij overigens samen met NL Design System, zodat een burger een consistente gebruikerservaring krijgt, ook al bestaat een dienst uit componenten die door verschillende leveranciers gebouwd zijn.
Ten derde gebruiken we Demodam om te verbeteren. We stellen samen vast wat de minimale eisen aan componenten zijn op bijvoorbeeld het gebied van beveiliging, gebruiksvriendelijkheid en (code) standaarden. We leren daarbij van elkaar wat de best practises zijn. Het doel is uiteindelijk dat alle componenten op Demodam te zien zijn in een app store vergelijkbaar met die op je mobiele telefoon, waarbij je met een klik componenten en applicaties kunt installeren. Uiteraard moet je daarbij blind kunnen vertrouwen op de kwaliteit van de componenten. Daarmee verbetert Demodam de kwaliteit van het achterliggende Common Ground ecosysteem. Met name gebruiksvriendelijkheid en veiligheid hebben daarbij onze bijzondere aandacht.
Tot slot willen we met Demodam makkelijker kunnen innoveren. Juist doordat er straks al een stevige basis staat, kun je daar makkelijk op voortborduren. Ter illustratie: stel je wilt een dienst ontwikkelen over verschillende overheden heen, bijvoorbeeld een klantreis waarbij je als burger in een vloeiend proces zowel je geboorteaangifte kunt doen (bij je gemeente) als kinderbijslag kunt aanvragen (bij de Belastingdienst). Dat is nu technisch en organisatorisch nog heel lastig, maar met Demodam staan er straks al een zaaksysteem, een BRP systeem en NLX voor je klaar, zodat je gelijk een vliegende start kunt maken.
Je kunt Demodam zien als een katalysator om het Common Ground ecosysteem sneller volwassen te laten worden.

Wat kopen leveranciers ervoor?

Maar waarom zouden leveranciers hier zich druk om moeten maken? Om dat duidelijk te maken, helpt een kort uitstapje naar de wetenschappelijke literatuur over platform ecosystemen. Common Ground volgt namelijk dit inmiddels goed begrepen organisatiemodel, dat de motor van het succes is achter kleine en grote tech bedrijven. Hierbij maken we onderscheid tussen het “platform” en de “apps”. Een voorbeeld is het Android ecosysteem. Hierbij beheert Google het platform (met name het Android operating system en de Google Play Store), maar de meeste waarde voor telefoon gebruikers zit in de miljoenen apps. Dit maakt een innovatie voor eindgebruikers mogelijk die Google zelf nooit had kunnen bieden.
Zonder op details in te gaan, beschouw ik NLX, Haven, de Componenten Catalogus en de (nog niet echt bestaande) app kwaliteitsstandaarden als het platform.

<p></p>

De voordelen voor leveranciers van Common Ground apps (of digitale diensten of componenten, zoals ik ze in dit artikel ook noem), zijn vergelijkbaar met die voor andere platform ecosystemen. Ten eerste hoeven leveranciers hoeven zich minder druk te maken om de basiszaken zoals de toegang tot data, beveiliging, server inrichting, etc. Deze zaken worden grotendeels afgevangen door het Common Ground platform. Dat betekent meer tijd voor de developers om te werken aan de dingen die er echt toe doen en minder bugs oplossen in interfaces waar je liever niets te maken had willen hebben.
Demodam biedt daarnaast een plek om de innovatie te versnellen. Het verkrijgen van feedback wordt versneld en kan zelfs ontvangen worden terwijl de apps nog maar een alpha versie zijn.
Als laatste voordeel helpt de app store met de marketing van de ontwikkelde apps. Een vaste plek waar klanten de juiste apps kunnen vinden helpt met de adoptie van de apps en daarmee ondersteunt het de groei van de gebruikersbasis.

Wat maakt Demodam zo bijzonder?

Een platform als Demodam biedt een plek waar iedereen, de developers en gemeenten, kunnen leren door te doen. Een plek waar fouten gemaakt mogen worden en waar feedback de basis is voor de samenwerking. Het maakt het mogelijk om eens goed te kijken naar ieders rollen en om daar waardering voor te krijgen; “we’re all in this together”. En binnen al die verschillende rollen, lijkt het erop dat de doelen van zowel overheidsorganisaties als hun leveranciers goed bij elkaar aansluiten met relatief weinig tegengestelde belangen. En natuurlijk het allermooiste, is dat we voor het eerst een plek hebben de visie van Common Ground echt tot leven komt en iedereen kan zien wat je ermee kunt doen. Dit biedt tegelijk een inkijk in de toekomst van het ontwikkelen van digitale diensten, want vanuit Demodam kunnen we ook groter gaan denken. Als we hier de werking van Common Ground in de praktijk kunnen bewijzen, dan ligt de weg open voor eenzelfde werkwijze in andere delen van de overheid. Ook internationaal liggen er veel kansen.

Waar staan we nu?

We staan nu aan de vooravond van de eerste Demodam Hackathon op 5-9 juli. We hebben een kick-off gehad, waarin we gezamenlijk de randvoorwaarden voor de governance hebben bepaald, begeleid door de onafhankelijke Foundation for Public Code die hierop toeziet. Inmiddels is de eerste draft versie van een governance document vastgesteld en zijn we een steering team en drie action teams aan het vormen. Overigens werken we daarbij zo veel mogelijk in het Engels, om Engelstaligen in onze community te bedienen en te conformeren aan de Standard for Public Code. Je kunt hier de presentatie van de kick-off bekijken of de kick-off introductie terugkijken op Youtube. Inmiddels is de eerste versie van de website óver Demodam.nl in de lucht op Demodam.org. Bekijk hier de explainer video van Demodam.

▶ Introductie tijdens de kick-off van Demodam

Dimpact en Wigo4it hebben gezamenlijk een aanvraag voor het innovatiebudget Digitale Overheid van het Ministerie van BZK ingediend, waarbij beide partijen de hosting voor hun rekening zullen nemen. Indien deze subsidie wordt toegekend, zal er een budget beschikbaar zijn voor doorontwikkeling van de meest veelbelovende ideeën tijdens de hackathons.

Doe ook mee

Demodam brengt een community van developers, bedrijven, gemeenten en gebruikers samen. In de hackathon van 5-9 juli zal Demodam in rap tempo werkelijkheid worden, hopelijk ondersteund door de subsidie van BZK. We nodigen je van harte uit om daaraan bij te dragen en om zo gezamenlijk de doelen van Demodam te bereiken. Meld je nu aan voor de Demodam hackathon onboarding & planning sessie en word lid van het kanaal #demodam op de Common Ground Slack. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd! Help je mee om Demodam groter te maken via dit LinkedIn bericht of via deze tweet?