Context Gemeentelijk Gegevenswoordenboek

GGw in het kort

Wie vakmatig al bezig is met informatiemodellering, thesauri of API's kan het idee van een Gemeentelijk Gegevenswoordenboek (GGw) waarschijnlijk wel plaatsen. Maar het is toch handig om kort te beschrijven wat het concept van een GGw in kan houden.

Het Gemeentelijk Gegevenswoordenboek is een component om de software-ontwikkeling voor de gemeenten eenvoudiger te maken. In de eindvorm bevat het voor alle domeinen waarop de gemeenten actief zijn, beschrijvingen van de gegevens die daarbij gebruikt worden. Definities, afkortingen, synoniemen, samenhang met andere gegevens: een ontologie, zie het schema. Voor software-ontwikkelaars is het een stevige basis om gestandaardiseerde API's te maken en te gebruiken.

Bij de vorm kan je denken aan een webapplicatie, mogelijk zoiets als het Gegevenswoordenboek Stedelijk Water GWSW, dat we in de PoC gaan verkennen. Op zoek naar functionele vereisten voor het GGw en randvoorwaarden voor gebruik en beheer.

Aanpak

Het project GGw - Proof of Concept kent 4 groepen activiteiten. Zie ook de Startnotitie. De globale aanpak is 1) Inventarisatie, 2) Workshops, 3) Globaal systeemontwerp, 4) Demo.

Deze blog gaat over 3. Globaal systeemontwerp, een beschrijving van de context van het GGw , dus de omgeving waarin het GGw als systeem moet functioneren. Onder systeem verstaan we "iets met een functie", dus welke waarde kan het toevoegen door de werking van het systeem. Stap 1 is dus om de juiste functie van het GGw te vinden. De tweede stap is het realiseren van de geschikte vorm, waarbij meerdere vormen denkbaar zijn: een website, een applicatie, van leverancier X of Y, al bestaand of nog niet, etc.

We gebruiken vooralsnog het ruime begrip "software" in deze context voor applicaties, programma's, scripts, API's, etc.

Waardekring van ecosysteem

Een waardekring toont de samenhang van een systeem en de omgeving. Het systeem levert een product of dienst dat waarde heeft voor de gemeenten. Vanuit de werkprocessen ontstaat behoefte aan verbetering, die zich moet vertalen in een concrete vraag aan het systeem.

We zoomen in op de informatievoorziening van gemeenten en kijken naar een op Common Ground gebaseerd ecosysteem van software-ontwikkeling, met het GGw als een component.

De gemeenten formuleren vanuit hun informatiebehoefte de vraag aan de markt voor passende software. Het ecosysteem (waar ook ICT-functies in gemeenten onderdeel van zijn) ontwerpt de informatie-architectuur, levert de juiste software op, stelt deze beschikbaar voor implementatie en doet gebruikservaringen op. Als de software voldoet is de waardekring voor dat moment rond, maar de cyclus herhaalt zich steeds voor verdere verbeteringen.

Waardekring van GGw

In de waardekring van het GGw is de behoefte aan gestandaardiseerde, semantische informatiemodellen steeds groter. Er zijn wel deelproducten (b.v. ontologie GBI), maar deze zijn domeinspecifiek of nog niet breed bekend waardoor de waarde ervan in het dagelijks werk nog beperkt is. De vraag naar een praktisch GGw is ook niet expliciet. De GGw - PoC wil daarom een basis geven voor een oplossingsrichting.

We verwachten dat het Gemeentelijk gegevenswoordenboek bijdraagt aan de harmonisatie van gegevens die in veel processen en door veel organisaties worden gebruikt. Harmonisatie in de zin dat we dezelfde definities gebruiken (of van elkaar begrijpen waarom definities kunnen verschillen), welke coherente structuur in het geheel van gegevens zichtbaar is en hoe ontwikkelaars die structuren en gegevens eenvoudig kunnen benutten om sneller schaalbare softwaretoepassingen te realiseren.

Door dat toenemende inzicht en overzicht op de samenhangende gegevens wordt het voor de overheid eenvoudiger om de behoefte om te zetten naar een concrete vraag in de vorm van systeemeisen en wensen. Het GGw kan dan stap voor stap doorontwikkelen naar een steeds beter product, met een duidelijke plaats in het ecosysteem voor software-ontwikkeling.

Ecosysteem software-ontwikkeling

In het ecosysteem software-ontwikkeling zijn 4 deelsystemen zichtbaar:

• Ontwerpen en modelleren van de functionele eisen en wensen (ontwerp)
• Bouwen en testen van de concrete software (bouw)
• In gebruik nemen van beschikbare software (implementatie)
• Ervaring opdoen en onderhouden (gebruik en beheer)

De vier deelsystemen raken wel steeds meer geïntegreerd en zijn kort-cyclisch, zoals bij een Agile werkwijze en bij low/no-code systemen. Dat werkt toe naar een continue stroom aan (kleinere) updates. Je kan het zien als een "software-ontwikkelstraat".

Ecosysteem en waardekring

De deelsystemen zijn ook rond het waardemodel te groeperen.

Functies in ecosysteem

Ze sluiten aan op de functies die van belang zijn voor software-ontwikkeling en dus ook voor het GGw. De meest relevante functies zijn die van Informatie-architect, Software-ontwikkelaar en Informatiemanager.

• Informatie-architect: verzorgt de gegevensmodellering
• Software-ontwikkelaar: gebruikt het gegevensmodel, momenteel vooral om API's te ontwikkelen
• Informatiemanager: slaat de brug tussen de gebruikersomgeving en de informatiespecialisten.

Daarnaast is de rol van proceseigenaar van belang voor het formuleren van de informatiebehoefte en de ICT-manager voor het (laten) implementeren en in beheer nemen van software.

Vervolg

In een volgende blog gaan we in op de verschillende behoeften van de boven genoemde doelgroepen en de functionele vraag waarin een GGw moet voorzien.