ChatGPT en het Gemeentelijk Gegevenswoordenboek

Dit jaar hebben wij gewerkt aan het concept van het Gemeentelijk Gegevenswoordenboek (GGw). Deze week gaan we ons eindverslag van een verkennend onderzoek naar het GGw beschikbaar stellen. We hebben de laatste ontwikkelingen rondom Common Ground en de uitkomsten ervan nog willen en kunnen meenemen, want het ging vooral om de positie van zo'n woordenboek in de context van Common Ground.

Vorige week maakten we ook kennis met ChatGPT, een taalmodel dat gebruik maakt van deep learning technieken om menselijke tekst te genereren. Dat kwam zelfs landelijk op de nieuwszenders en deskundigen op dat vlak spraken vaak over indrukwekkende prestaties van deze taalvaardige chatbot. Voor ons dus interessant om op de valreep nog even een check te doen, hoe ChatGPT omgaat met de verschillende termen die we bij het GGw zijn tegengekomen.

We stelden in het dialoogvenster als eerste de vraag: wat is een gegevenswoordenboek?
Het antwoord dat dan regel voor regel verschijnt (en in behoorlijk goed Nederlands):

• Een gegevenswoordenboek is een document of een database die definities bevat van de termen en begrippen die worden gebruikt in een bepaalde context, zoals bijvoorbeeld in een bepaald vakgebied of in een specifiek project. Het kan ook informatie bevatten over de relaties tussen de verschillende begrippen en hoe deze begrippen gebruikt worden in de praktijk. Een gegevenswoordenboek kan nuttig zijn om te helpen bij het begrijpen van complexe onderwerpen of om ervoor te zorgen dat iedereen die betrokken is bij een bepaald project dezelfde taal spreekt en dezelfde begrippen gebruikt.

En wat is een ontologie?

• Een ontologie is een formeel model of een representatie van een bepaald domein of deelgebied van de werkelijkheid. Het kan bijvoorbeeld een model zijn van hoe dingen in een bepaald vakgebied zijn georganiseerd, of hoe verschillende concepten en begrippen in een bepaald domein met elkaar verbonden zijn. Een ontologie kan worden gebruikt om informatie te organiseren, te structureren en te presenteren, en om de betekenis van begrippen en hun relaties te definiëren en te beschrijven. Dit kan nuttig zijn bij het ontwikkelen van kennisgebaseerde systemen, bij het delen van informatie tussen verschillende systemen of organisaties, of bij het onderzoeken en analyseren van gegevens.

Een ander voorbeeld: we zagen in ons onderzoek dat de begrippen catalogus en register en basisregistratie vaak dicht bij elkaar liggen. Dus eens kijken wat ChatGPT er van maakt.
De vraag is : wat is het verschil tussen catalogus en register en basisregistratie?

• Een catalogus is een lijst van items die in een bepaalde collectie of bibliotheek zijn opgenomen. Het is meestal een gedrukt boek of een online database die informatie bevat over de titels, auteurs, onderwerpen en andere details van de items in de collectie. Een catalogus kan ook verwijzen naar een lijst van producten of diensten die door een bedrijf worden aangeboden.
• Een register is een systematisch geordende lijst van gegevens of items. Het kan bijvoorbeeld een lijst zijn van namen, adressen, telefoonnummers of andere gegevens die op een bepaalde manier zijn geordend, zoals bijvoorbeeld alfabetisch of chronologisch. Een register kan ook verwijzen naar een lijst van officiële documenten of records die zijn opgesteld of bijgehouden door een overheid of een andere organisatie.
• Een basisregistratie is een centrale, geautomatiseerde en gegevensgedreven database die de actuele en betrouwbare gegevens bevat over personen, organisaties en zaken die van belang zijn voor een bepaald domein of deelgebied van de samenleving. Een basisregistratie kan bijvoorbeeld gegevens bevatten over burgers, bedrijven, woningen, voertuigen of andere zaken die van belang zijn voor de uitvoering van overheidsdiensten of andere openbare taken. Het doel van een basisregistratie is om een consistente en betrouwbare bron van gegevens te bieden die kan worden gebruikt door verschillende organisaties en systemen.

Een expert op dit vakgebied zal er ongetwijfeld nuances bij aanbrengen, maar voor een geïnteresseerde leek is het netjes verwoord. Wat lang misschien, maar ChatGPT vat het ook nog even voor je samen:

• Het belangrijkste verschil tussen deze drie termen is de manier waarop de gegevens worden georganiseerd en gebruikt. Een catalogus is een lijst van items in een bepaalde collectie, terwijl een register een geordende lijst van gegevens is. Een basisregistratie is een centrale en geautomatiseerde database die actuele en betrouwbare gegevens bevat over personen, organisaties en zaken van belang voor een bepaald domein.

Al met al wel indrukwekkend!

Gelukkig sluiten al deze definities en relaties tussen de termen goed aan op de oplossingsrichting die we geven voor een gegevenswoordenboek in ons eindverslag. Bij deze zeer korte eerste kennismaking voelt ChatGPT aan als een welbespraakte persoonlijke assistent, die behulpzaam kan zijn bij het puzzelwerk dat het opstellen van heldere definities vaak is.

Wordt vervolgd!

(GPT = Generative Pretrained Transformer. Zelf werken met ChatGPT kan op https://chat.openai.com - nadat je daar een account hebt gemaakt. We hebben geen aandelen :-). Meer informatie op OpenAI en Wikipedia)